۱۴ام آذر ۱۳۹۶ طراحی و معماری

ما در میان دیوارها و پنجره‌ها نفس می‌کشیم؛‌ میان هرآنچه خودْ آن‌ها را ساخته‌ایم. لابه‌لای آجر و سیمان و سنگ و چوب فریاد می‌زنیم، خاطره می‌سازیم، عاشق می‌شویم، پریشان می‌شویم، فکر می‌کنیم و تجربه‌ی زیسته‌مان را فربه‌تر می‌کنیم. اگر تقریباً همواره ما اسیر این «محیط مصنوع» خودساخته‌ایم، چرا نباید درباره‌ی آن سخن بگوییم؟ ‌چرا نباید به داوری و تفسیر و ارزیابی‌اش بنشینیم؟ چرا نسبت به چیستی و چگونگی‌اش حساس نباشیم و به آن واکنش نشان ندهیم؟‌ و در یک کلام، چرا نباید آن را نقد کنیم؟‌

پرونده‌ای که از این پس با نام «نقد معماری معاصر ایران» در پایگاه رویدادهای معماری آغاز خواهد شد با همین هدف شکل می‌گیرد: ارزیابی و تفسیر جدی و پیگیرانه‌ی آنچه پیرامونمان می‌گذرد و بر زندگی‌مان اثر می‌گذارد. ما نقد خواهیم کرد تا یاد بگیریم دربرابر آنچه در آن احاطه شده‌ایم حساس‌تر شویم، به آگاهی عمومی درباره‌ی معماری یاری برسانیم و امیدوار باشیم به اینکه این حساسیت منجر به احتیاط و دوراندیشی بیشتر طراحان، سیاست‌گذاران، مدیران، دغدغه‌مندان معماری و مسئولان شود.

پروژه‌ی حاضر ادعای بزرگی ندارد. نمی‌گوید که خلاء نقد وجود دارد و قرار است مثل یک ابرقهرمان به مصاف این «هیچستان» برود. نقد معماری در ایران وجود دارد؛ سال‌هاست که وجود دارد. با این‌حال، مطلوب پروژه‌ی حاضر تأکید و تمرکز بر وجوه دیگری از نقد معماری است: اوّل آنکه به‌طور منسجم، منظم، هدف‌مند و با سیری مشخص به نقد و داوری معماری معاصر ایران بنشیند، دوم آنکه نقد معماری را تنها منحصر به آثار ستاره‌های معماری نداند؛ بلکه به آثار غیرشاخص‌تر امّا مهمی بپردازد که حضوری –معمولاً- موثرتر بر زندگی مردم دارند، سوم نقد را فقط به نقد زیبایی‌شناسانه محدود نکند و به جنبه‌های دیگر اثرگذاری اثر یا فضای معمارانه نیز بپردازد، و بالاخره آنکه تمرکز را در حدّ وسع خود کمی از مرکز، تهران، منحرف کند و درباره‌ی معماری آن نود درصد دیگر جمعیت ایران که معمولاً در رسانه‌های معماری و شهری تا حدّ زیادی غایب هستند هم سخنی به میان آورد.

با توجه به این ملاحظات، پروژه‌ی «نقد معماری معاصر ایران» در گزینش مصداق‌هایش چند رویه را دنبال خواهد کرد: مصداق‌هایش را، دست‌کم در آغاز راه، از میان پروژه‌های شهری با کاربران عمومی برخواهد گزید. اگر قرار باشد این نقدها بر بستری از ملاحظات اجتماعی سوار شده باشند، چنین فضاها و بناهایی اهمیتی مضاعف می‌یابند: دامنه‌ی اثرگذاری اجتماعی یک میدان شهری، یک خیابان یا پیاده‌راه، یا حتّی یک ترمینال از یک خانه با چند ساکن بیشتر است. نیز ماهانه دست‌کم یکی از مصداق‌هایش را از میان فضاها یا بناهایی برخواهد گزید که در شهرهایی غیر از تهران ساخته و پرداخته شده‌اند. علاوه بر این‌ها، دراین پروژه گاه به سبب ماهیت موضوع به جای نقد «اثر» به نقد «جریان» نیز پرداخته خواهد شد؛ چه آنکه بسیاری از آثار را نمی‌توان جز به کمک آثار دیگر فهمید و داوری کرد.

اخلاقی یا زیبا؟

نقدی بر تغییرات ساختمان اداره‌ی مرکزی پست تبریز

نویسنده: امیررضا اسماعیلی | کارشناس ارشد مطالعات معماری ایران، دانشگاه تهران


ساختمان پست مرکزی تبریز یکی از نمونه‌های شاخص معماری مدرنیستی رایج در پهلوی دوم است که با نمای شیشه‌ای و بتنی عریانش، برای سال‌های طولانی به عنوان نشانه‌‌ای شهری در خیابان ارتش جنوبی تبریز ایفای نقش می‌کرد. فرم‌پردازی، مصالح، اجرا و موقعیت ممتاز این ساختمان، آن را به حق جزو آن دسته از بناهای مدرن قرار می‌دهد که نیازمند حفاظت و قرارگیری در ذیل عنوان «میراث معماری مدرن» هستند.  با این حال پس از بی‌توجهی به مرمت اصولی نمای بتنی و سطوح شیشه‌ای ساختمان، اینک مدتی است که تغییرات سوال‌برانگیزی بر روی آن در حال اعمال‌شدن است. از رنگ کردن سطوح بتنی گرفته تا نصب بیلبوردهای تبلیغاتی، بنرها و تبدیل فضای داخلی و یکی از طبقات آن به خرده‌فروشی‌ها و بازارچه‌ای با کارکردی مغایر عملکرد اصلی ساختمان.

متن کامل این مقاله

 

نوشته «نقد معماری معاصر ایران» اولین بار در رویدادهای معماری پدیدار شد.